İstanbul, Avrupa ile Afrika arasında göç eden kuşlar için kritik bir "yakıt istasyonu" konumunda. İlkbahar ve sonbaharda yoğunlaşan bu hareketliliğin büyük bölümü geceleri gerçekleştiği için çoğunlukla fark edilmiyor.
Kuşlar, böğürtlen ve incir gibi meyvelerin bulunduğu doğal yeşil alanlarda beslenip güç topladıktan sonra yolculuklarına devam ediyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Avcılar Yerleşkesi'ndeki çalışmalar bu hareketliliği bilimsel veriye dönüştürüyor.
Kuşlar, Japon sis ağlarıyla yakalanıp Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) lisanslı uzmanlarca halkalanıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar biriminden lisans alan halkacılar, yakalanan kuşların önce türünü belirliyor. Ardından yaş, mümkünse cinsiyet, yağ-kas durumu, kanat-kuyruk uzunluğu ve ağırlık gibi fiziksel veriler kayıt altına alınıyor. İşlem tamamlandıktan sonra kuşlar doğaya geri bırakılıyor.
Bir kuşun ayağındaki halka, kıtalar arası yolculuğunu görünür kılıyor. Romanya'da halkalanan küçük sinekkapan, Slovenya'da halkalanan kındıra kamışçını ve İsrail'de halkalanan karabaşlı ötleğen, İstanbul'da yeniden tespit edilen kuşlar arasında. İstanbul'da halkalanan bir karatavuk ise daha sonra Ukrayna'daki bir istasyonda yeniden yakalandı. Bu geri bildirimler, farklı ülkelerdeki istasyonlar arasında veri paylaşımını ve uluslararası işbirliğini mümkün kılıyor.
Bu yılki çalışmalarda 10 Ağustos'tan bu yana bin kuşa yaklaşıldı ancak sayı geçen yıla göre düşük seyrediyor. Normalde sonbaharda 2 bin 500-3 bin kuş halkalanırken, yağışlı geçen geçen yıl bu rakam 7 bini aştı. Bu yılki kuraklık sayının düşük kalmasında etkili görülüyor. Halkalanan kuşların önemli bölümü Sahra Altı Afrika'ya, bir kısmı Güney Afrika, Tanzanya ve Kenya'ya ilerliyor. Yalnızca 10 gram ağırlığındaki küçük sinekkapan gibi bazı türler ise Hindistan'a kadar uzanan bir rota izliyor.
Çalışma, bilimsel verinin ötesinde eğitim ve halk sağlığı boyutu da taşıyor. Halkalama istasyonları, çocukların doğayla birebir temas kurabildiği nadir alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Kuşlar üzerinden izlenen parazit ve hastalıklar, sağlık tedbirlerinin alınmasına katkı sağlıyor. Araştırmacılar, göç tarihleri ve rotalarındaki değişimleri küresel iklim değişikliğinin etkilerini anlamak için de bir gösterge olarak değerlendiriyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak, halkalama istasyonlarının yalnızca bilimsel araştırmalar açısından değil, çocukların doğayla buluşması açısından da önemli olduğunu vurguluyor.
